Η δική μας θέση για τις σημερινές Εκλογές

 Αλληλένδετος ο πολιτισμός με τη φύση

κείμενο του Στ. Ελληνιάδη*

Η καταστροφή του περιβάλ­λοντος έχει επιπτώσεις όχι μόνο στην βιολογική μας ύπαρξη, αλλά και στην κοινωνι­κή και πολιτισμική. Με αυτό το σκεπτικό, έκανα ένα σχόλιο στο ραδιόφωνο με βάση το ρεπορτάζ που παρακολούθησα στο κινέζικο κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο για τις ελιές στην Ελλάδα. Η Κινέζα δημοσιογράφος, ενημερωμένη για την αξία και την ιστορία της ελιάς, άκουγε με έκδηλο ενδια­φέρον ένα δικό μας ειδικό, που ασχολείται με την ελιά, να της δείχνει ένα γέρικο αλλά ζωντανό δέντρο τριών χιλιάδων ετών γεμά­το καρπούς! Που κάθε κομμάτι του που ξεραινόταν, αναπληρωνόταν με ένα καινούργιο, επί αιώνες. Μια ελιά με μια κουφάλα μεγάλης διαμέτρου, με υγιή κορμό τριγύ­ρω, που όπως έλεγε ο ντόπιος, κι όπως φαινόταν, συνεχίζει να βγάζει καρπό και να έχει ένα πολύ όμορφο πυκνό φύλλωμα. 

Η δημοσιογράφος αναφερόταν, πέρα από την αξία της ελιάς για το λάδι και τις ελιές, στο συμβολισμό που είχε η ελιά στην αρχαιότητα, το στεφάνι της ελιάς, η απονομή του οποίου σήμαινε την ανώτα­τη διάκριση που μπορεί να δοθεί σε ένα πολίτη για το επίτευγμα του στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Με χρυσό ψαλίδι, λέει, κόβανε το κλαδί της ελιάς. Κι έδειχνε φωτογραφίες από ζωγραφιές σε αγγεία με στεφανωμένους αθλητές μιλώντας για το θαυμασμό των Κινέζων για την ελιά, όχι μόνο για το διατροφικό της πλούτο, αλλά και για τη σημασία που έχει στον ιστορικό και βιολογικό κύκλο της ζωής από τότε που ο ανθρώ­πινος πολιτισμός καταγράφεται ή απεικονίζεται. 

Στην Ελλάδα, κάθε μέρος έχει τα δικά του συμβάντα σχετικά με τις ελιές που εγγράφονται στην τοπική μνήμη και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά σαν ιστορίες ή μύθοι. Όπως το συγκλονιστικό γεγονός που τηλεφωνικά μου αφη­γήθηκε στο τέλος της εκπομπής, η Άννα Σακκάτου, από τον Και­ρό της Κατοχής στην Κεφαλλονιά. Όταν η Ιταλία διέκοψε τη συμμαχία της με τη Γερμανία και οι Ιταλοί στρατιώτες που αρνήθηκαν να συμμορφωθούν με τις γερμανικές απαιτήσεις και σταμάτησαν να πολεμούν εναντίον των Ελλήνων αγωνιστώ ντου ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, υπέστησαν την οργισμένη επίθε­ση των ναζί που τους εξόντωσαν μαζικά χωρίς οίκτο. Σ' αυτή τη σφαγή, οκτώ Ιταλοί καταδιωκόμενοι στρατιώτες κρύφτηκαν μέσα στην πελώρια κουφάλα μιας ελιάς και σώθηκαν, ενώ μια άλλη ελιά στην οποία χώρεσαν τρεις στρα­τιώτες βομβαρδίστηκε από τους ναζί μετά από υπόδειξη ντόπιων συνεργατών τους. Αυτή την ελιά της σωτηρίας, την οποία τιμού­σαν με ετήσιες επισκέψεις οι επι­ζήσαντες Ιταλοί, την έκοψε και ξερίζωσε η δικτατορία της 21ης Απριλίου λόγω του αντιφασιστικού της συμβολισμού!  

Λαίλαπα

Σε αντίστοιχο ρεπορτάζ, εκθει­αζόταν το ελληνικό αμπέλι και το ελληνικό κρασί με ανάλογες αναφορές στην αρχαιότητα, στον Βάκχο, στα συμπόσια, τη σύνδε­ση του κρασιού με τη διατροφή, την ευδιαθεσία, τη συνύπαρξη, αλλά και τη φιλοσοφία, την ποί­ηση και τον ελληνικό πολιτισμό γενικότερα. Το σχόλιο κατέληγε στο πως αυτά τα αγαθά συνδέουν από την αρχαιότητα την Ελλάδα με την Κίνα, με τους πολιτισμούς των λαών της Ανατολής, από το δυτικό άκρο της Μεσογείου και τα Βαλκάνια μέχρι τις ακτές του Ειρηνικού. 

Κι αμέσως το μυαλό μου πήγε στην Κριμαία όπου δικοί μας άν­θρωποι, η ελληνίστρια Μαργαρίτα Αρατζιώνη και ο αείμνηστος ελλη­νολάτρης Μπαρίς Μαρινάκης, με ξεναγούσαν από το αρχαίο θέατρο της Ταυρικής Χερσονήσου, στη Σεβαστούπολη, μέχρι τις σειρές με τα χαμηλά πέτρινα τοιχία που έφτιαχναν οι αρχαίοι μας πρό­γονοι για να προστατεύουν από τον ψυχρό αέρα που κατέβαινε από τη στέπα τους αμπελώνες που καλλιεργούσαν για να πα­ράγουν κρασί επί τόπου αντί να το μεταφέρουν με τα πλοία που έκαναν μήνες για να φτάσουν από την Αττική στην Ταυρίδα. Μια παράδοση που συνεχίστηκε από τους λαούς της Κριμαίας, Σκύθες, Ρώσους, Ουκρανούς κ.ά., στην οποία οφείλεται το φημισμένο γλυκό της κρασί και το κονιάκ που αποθηκεύεται μέσα σε κρύπτες βαθιά στο βουνό και δοκιμάζεται σε κτίσματα που είναι διακοσμη­μένα με αναπαραστάσεις από την αρχαία Ελλάδα, με συμπόσια και χορούς, με τον Διόνυσο πανταχού παρόντα προστάτη της οινοπο­σίας θεό.

Και, πάλι με πικρία, σκεφτόμουν πόσο απογοητευτική είναι η κατά­σταση στην Ελλάδα, όπου αμέτρη­τα αμπέλια και ελιές ξεριζώθηκαν για επιδοτήσεις ή φωτοβολταϊκά και χιλιάδες ψαροκάικα κόπηκαν και πουλήθηκαν για σανίδες στις οικοδομές ή για καυσόξυλα στα τζάκια, εξανεμίζοντας και τη γνώση και την πνευματικότητα που τα συνόδευε. Γιατί δεν είναι τυχαίο ότι η φιλοσοφία, οι τέχνες, ο αθλητισμός και οι επιστήμες αναπτύχθηκαν στον ελληνικό χώρο σε συσχετισμό με τις διατροφι­κές συνήθειες και τις τεχνικές που αναπτύχθηκαν και κυρίως με τον απεριόριστο σεβασμό του φυσικού περιβάλλοντος. Σήμερα, αντιλήψεις και νοοτροπίες δια­χρονικής αξίας και χρησιμότητας ισοπεδώνονται και χάνονται από τις αντιπνευματικές δυνάμεις που συστηματικά υποβαθμίζουν τον τόπο, μετατρέποντας τον σε πεδίο λεηλασίας των πόρων του και καταστροφής των φυσικών του ιδιοτήτων, της σοφίας, των τεχνών, της ομορφιάς και της αρ­μονίας που μας κληρονομήθηκε. Ευτυχώς, παρ' όλη τη λαίλαπα, η ελιά και το αμπέλι είναι τόσο πολύ δεμένα με την κουλτού­ρα μας, με την τροφή μας, με τη ζωή στην ύπαιθρο αλλά και στην πόλη, με το δημοτικό τρα­γούδι και το λαϊκό, με τις τελε­τές κάθε είδους και τις γιορτές, θρησκευτικές και κοσμικές, που μια εσωτερική δύναμη παρακινεί και οδηγεί πολλούς ανθρώπους, αγρότες και αστούς, να κρατάνε τις ελιές των προγόνων τους και να βγάζουν κρασί ποιότητας για να το εμπορευτούν και για προ­σωπική τους απόλαυση. 

Ό,τι διασώζεται διασώζεται από το μεράκι και τη βαθιά ενστικτώδη αντίσταση των γηγενών που πη­γάζει από την αντοχή του τοπικού μας πολιτισμού, κόντρα στις πο­λιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των υποτελών κυβερνώντων.

Ένδεια

Δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι που ασχολούνται με τα γράμματα και τις τέχνες, έχουν μετατραπεί σε εξαρτήματα των αντιπνευματικών, απολίτιστων και βαθιά ανθελληνικών μειοψηφιών που έχουν καταπατήσει και λυμαίνο­νται τον τόπο. Και αδυνατούν να καταλάβουν ότι και η δική τους πνευματική έμπνευση και παρα­γωγή στομώνει όταν η παράδοση και η φύση, το περιβάλλον και οι τοπικές μας κουλτούρες βιάζονται και αλλοιώνονται. Οι τέχνες και τα γράμματα, ο πολιτισμός ως οι­κοσύστημα, συνδέονται αρμονικά και αδιαχώριστα με τη φύση, με το περιβάλλον που ζούμε και με τα προϊόντα που παράγει άμεσα και έμμεσα. Αυτό βεβαιώνεται και από τις μουσικές του τόπου και από την αρχιτεκτονική και από τη λογοτεχνία, απ' όλα τα θαυμαστά δημιουργήματα του ανθρώπου. Γιατί άραγε δεν βγαίνουν Παλαμάδες, Παπαδιαμάντηδες, Χαλεπάδες και Καζαντζάκηδες, τώρα που πολλοί περισσότεροι γνωρί­ζουν γραφή και ανάγνωση; Και γιατί δεν βναίνουν Τσιτσάνηδες, Θεοδωράκηδες και Χατζιδάκιδες τώρα που πολλοί περισσότεροι πηγαίνουν στα ωδεία και όλοι έχουν τα μέσα για να ακούν όλων των ειδών τις μουσικές; 

Αλλάζει το περιβάλλον, το το­πίο, η χρήση του, αλλάζει κι ο χαρακτήρας των πολιτών, αλλά­ζει η αισθητική τους, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο βλέπουν κι αντιλαμβάνονται τη φύση και την κοινωνία μέσα στην οποία ζουν. Το θλιβερό γεγονός ότι αλλοιώ­θηκε και μαγαρίστηκε το φυσικό μας περιβάλλον, καταστράφηκαν 14.000 καΐκια και αχρηστεύθηκαν χιλιάδες τεχνίτες ναυπηγοί, μπαζώθηκαν τα ρέματα κι άλλαξαν οι ροές των νερών και των ανέμων και πολλά άλλα που μαστίζουν και ροκανίζουν τη σύγχρονη Ελ­λάδα, δεν είναι ασύνδετο με τη συρρίκνωση της έμπνευσης, της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Δεν είναι άσχετο με τη στειρότητα στη δημιουργία, με το γύρισμα της πλάτης στην ομορφιά, στη φύση, στον συνάν­θρωπο και στη λαϊκή κουλτούρα. Όσο περισσότερο κακοποιούνται οι θάλασσες, τα βουνά, τα δάση, οι λίμνες, τα ποτάμια, τα αμπέλια και οι ελιές, τόσο θα αποξηραίνε­ται πνευμονικά κι ο τόπος. Οι πο­λιτιστικοί και κοινωνικοί λόγοι για αυτή την αφυδάτωση συνδέονται αναπόσπαστα με την αχαλίνωτη υποβάθμιση του περιβάλλοντος και της σχέσης μας με αυτό. 

Για όποιον είναι παρατηρητικός αυτή η σχέση είναι αυταπόδεικτη. Ένδεια στο φυσικό περιβάλλον και ένδεια στην πνευματικότητα πάνε αντάμα. Αυτή την τραγω­δία ζούμε. Καθώς μικραίνουν τα δάση και μαγαρίζονται οι βουνο­κορφές, στερεύουν τα ποτάμια και οι λίμνες, μολύνονται οι θά­λασσες και χτίζονται οι παραλί­ες, ταυτόχρονα πάσχουν και οι τέχνες, ασφυκτιούν τα γράμματα, φτωχαίνει ο τόπος, μαραζώνει ο πολιτισμός, μαραίνεται η ζωή. Κι αυτό φαίνεται κι από το πόσο λιγοστεύουν τα φυσικά πρόσωπα που υπερασπίζονται με σθένος τις αξίες, τις υλικές και τις αϋ­λές, ενώ αυξάνονται αυτοί που προτιμούν τα τριάντα αργύρια... 

* δημοσιευμένο στον δρόμο ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ, 7/10/2023, φύλ. 654 

το κείμενο σε αρχείο pdf